Trí nhớ là gì? cấu tạo, quá trình và phân loại

Chúng ta liên tục bàn luận và nhắc đến trí nhớ, luôn muốn bản thân có được “trí nhớ tốt” nhưng rốt cuộc bạn có biết trí nhớ là gì không? Trước tiên hãy cùng hoaivong.com tìm hiểu về khái niệm này nhé.

Khái niệm trí nhớ

Trí nhớ có thể hiểu đơn giản là khả năng lưu trữ thông tin, nó không chỉ là đặc quyền của con người mà tồn tại ở tất cả các loài động vật. Tùy theo độ phức tạp của bộ não mà ở mỗi loài vật khác nhau có những cấp độ trí nhớ khác nhau. Các cấp độ này được biểu hiện qua các hành động, tập tính hay thói quen.

Trí nhớ là gì vậy?

Ví dụ như các loài chim hàng năm vẫn vượt hàng ngàn cây số bay từ phương Bắc về phương Nam tránh rét, đàn voi khi sống trong môi trường hạn hán vẫn nhớ và tìm tới nơi dồi dào thức ăn và nước uống,…

Cấu tạo của trí nhớ

Trí nhớ được tạo thành từ những liên kết nơ-ron phức tạp trong não bộ với khả năng lưu trữ hàng triệu dữ liệu. Việc lưu trữ và sắp xếp những sự kiện trong quá khứ một cách có khoa học sẽ giúp bạn học hỏi và sáng tạo tốt hơn. Những sự kiện xảy ra trong quá khứ là khởi điểm của những thành tựu ngày hôm nay và tương lai. Đồng thời, chúng hướng dẫn và bảo vệ bạn khỏi việc lặp lại những sai lầm trong quá khứ của chính bạn, và của cả người khác, bằng cách ghi nhớ những bài học quý giá.

Nỏ ron thần kinh cấu tạo nên trí nhớ

Ước tính có 100 tỷ nơron thần kinh trong não người

Không kể những trường hợp do bệnh tật gây ra, một trí nhớ kém thường là do việc thiếu tập trung, thiếu kỹ năng thu thập thông tin hiệu quả và những thói quen xấu cố hữu khác. May mắn thay, những thói quen xấu có thể được thay thế bằng những thói quen tốt sau khi được trui rèn và phát triển bằng những phương pháp hiệu quả.

Nhiều người tin rằng trí nhớ sẽ suy giảm khi con người già đi. Điều này chỉ đúng với những người không biết tận dụng trí nhớ của mình một cách đúng đắn. Trí nhớ giống như cơ bắp vậy – bạn càng sử dụng nó bao nhiêu, nó càng phát triển bấy nhiêu. Ngược lại, trí nhớ sẽ suy giảm ngày càng nhiều nếu bị bạn bỏ quên ở một xó.
Đây là lý do tại sao những người lớn tuổi gặp khó khăn trong việc ghi nhớ hơn so với những người trẻ tuổi. Tuy nhiên, họ có thể vượt qua tình trạng này và tăng cường trí nhớ của họ bằng cách tiếp tục con đường học vấn, phát triển não bộ, luôn đón nhận những thông tin mới, và luôn để trí tưởng tượng bay bổng.

Việc ghi nhớ và lưu trữ thông tin hoạt động bằng cách “tải” những hình ảnh, âm thanh, mùi vị, cảm giác và lưu trữ tất cả vào não bộ của chúng ta.

Các quá trình cơ bản của trí nhớ

Khác với loài vật, trí nhớ của con người phức tạp và đa dạng hơn. Bởi nó luôn đi kèm với nhận thức. Thực tế, trí nhớ gồm ba quá trình chính sau:

Quá trình ghi nhận: Là khả năng ghi lại thông tin nhờ quá trình hưng phấn ở những vùng tương ứng của bộ não trước các kích thích thực tại: càng chú ý và thích thú với kích thích bao nhiêu, quá trình ghi nhận càng chắc chắn, rõ ràng bấy nhiêu. Quá trình ghi nhận có thể chủ động, tích cực, có thể không chủ động, vô thức.

Quá trình lưu trữ (bảo tồn): Là quá trình hình thành những đường liên hệ tạm thời duy trì dấu vết của những kích thích đã tác động vào não. Kích thích càng mạnh, càng lặp lại nhiều lần thì quá trình lưu trữ càng bền vững.

Quá trình tái hiện (nhớ lại): Là quá trình khôi phục lại những thông tin đã được lưu trữ. Sự tái hiện xuất hiện dưới hai hình thức:

+ Nhận lại: Thông qua các giác quan, nhận ra những đối tượng đã kích thích trước kia, nay đang trực tiếp tác động vào các giác quan, ví dụ: Nhận ra một người quen trong đám đông.

+ Hiện lại: Kinh nghiệm và tri thức cũ, không cần thông qua tri giác đối tượng kích thích trước kia vẫn có thể hiện ra trong óc, không cần sự có mặt trực tiếp của chúng, ví dụ: Hiện lại khuôn mặt của ba mẹ mỗi lúc nhớ nhung.

Chính vì vậy, trí nhớ là quá trình tâm lý phản ánh những kinh nghiệm, tri thức của con người bằng cách ghi nhận, bảo tồn và tái hiện lại chúng dưới dạng biểu tượng, ý niệm và ý tưởng.

Các loại trí nhớ

Có 3 loại trí nhớ.

Trí nhớ giác quan: là nơi các thông tin nhất thời được lưu lại trong một khoảng thời gian ngắn ngủi. Hình ảnh minh họa trong tạp chí, họa tiết trên quần áo người đi đường, v.v… được lưu lại tức thời vào trí nhớ giác quan của bạn và sẽ được thay thế nhanh chóng bởi những thông tin nhất thời khác trừ phi bạn cố ý ghi nhớ chúng.

Trí nhớ ngắn hạn: lưu trữ những lượng thông tin nhỏ trong khoảng 20-30 giây, cần thiết cho quá trình xử lý sự kiện và thu thập những dữ liệu thông thường. Ví dụ: khi người khác đọc cho bạn một số điện thoại lạ để bạn gọi ngay, bạn sẽ ghi nhớ rất nhanh và bấm số một cách chính xác. Ngay sau đó, số điện thoại đó thường sẽ được tự động xóa khỏi trí nhớ ngắn hạn của bạn để bạn có thể tiếp thu những thông tin khác.

Trí nhớ dài hạn: Bao gồm việc tổng hợp và sắp xếp các kiến thức phức tạp giúp cho việc xử lý thông tin có nhận thức, ví dụ như áp dụng những thông tin đã học vào việc thực hành một cách hiệu quả, hay những thông tin quan trọng khác như ngày sinh nhật của bạn, tên ba mẹ của bạn, hình dáng, vị trí ngôi nhà của bạn.

Trí nhớ ngắn hạn và Trí nhớ dài hạn liên quan đến cách bạn liên tục sắp xếp dữ liệu và lưu trữ chúng não bộ. Để tăng cường trí nhớ của bạn trong mọi lĩnh vực, bạn cần lưu ý đến những cách thức giúp phát triển trí nhớ ngắn hạn và dài hạn. Việc này sẽ giúp bạn ghi nhớ thông tin ngày càng hiệu quả và sắc bén.

Kết luận

Trí nhớ phản ánh bản thân hiện thực được con người tích lũy thông qua kinh nghiệm và biến chúng trở thành vốn riêng của mình. Tóm lại, trí nhớ là sự tổng hòa của nhiều yếu tố phức tạp. Nếu như nhận thức là cơ sở để con người nhận biết thế giới, từ đó tìm ra cách phù hợp để tác động vào thế giới nhằm đem lại hiệu quả cao nhất thì trí nhớ là công cụ để những nhận biết đó được lưu trữ, từ đó tiếp tục phát triển hoàn chỉnh hơn trong những giai
đoạn sau này. Và cũng chính trong quá trình ghi nhớ, nhờ nhận thức, chúng ta biết lựa chọn, tập trung vào một khía cạnh nào đó, bỏ qua tất cả những điều còn lại, thúc đẩy quá trình chọn lọc hiệu quả và kích thích mong muốn ghi nhớ trong mỗi con người.

Ở các phần sau chúng ta sẽ đi sâu vào cách rèn luyện để có được “một trí nhớ” tốt hơn.

Bình luận